Djibouti, oo ku taalla Gobolka Geeska Afrika, ayaa ku jirta marxalad siyaasadeed iyo dhaqan-dhaqaale oo isbeddel iyo xiisad leh. Halkan waxaa ku qoran warar muhiim ah oo dhowaanahan kasoo baxay:
Ilaa iyo 22-ka September 2025 -Afhayeen muhiim ah oo uu Madaxweynaha Ismaïl Omar Guelleh lahaa ayaa si rasmi ah isaga casilay, waxaana uu sababaha casilaaddiisa ku macneeyey in dowladnimada Djibouti ay ku socoto “dib u dhac dimuqraadiyadeed,” hufnaan la’aan heshiisyada dhaqaale iyo diblomaasiyadeed, iyo isku-diidnimada hay’adaha dawliga ah. Arab News
Markii doomo dadka qaadi jiray ay ku qalibmeen badda u dhow xeebaha Djibouti iyo Yemen, ugu yaraan 2 qof ayaa la xaqiijiyey inay dhinteen, halka boqolaal kalena ay la waayeen. Dhacdadan ayaa muujineysa halista sii kordheysa ee socdaalka sharci darrada ah maraakiib badan.AP News
Siyaasadda Gudaha ee Djibouti
Qaab dhismeedka Siyaasadeed & Xukunka Madaxweynaha
Djibouti waxay ku shaqeysaa nidaam madaxtooyo oo awood ballaaran leh. Madaxweynaha waxa uu leeyahay awood weyn oo fulineed, halka baarlamaanka iyo maxkamaduhu ay inta badan ka hooseeyaan saameyntiisa. state.gov+3Wikipedia+3Freedom House+3
Madaxweynaha Ismaïl Omar Guelleh ayaa xilka haya tan iyo 1999, waxaana lagu tilmaamaa inuu yahay hoggaamiye awood badan oo ku jira daah-furnaanta siyaasadeed ee kooban. Freedom House+1
Freedom House waxay Djibouti ku qiimeysay inay tahay dal uu xukumayo madaxweynaha awood weyn leh, iyadoo xaddidan xorriyadaha siyaasadeed iyo fursadaha mucaaradka. Freedom House
Xisbiga Hogaaminaya & Mucaaradka
Xisbiga “People’s Rally for Progress” (RPP) iyo isbahaysigiisa Union for the Presidential Majority (UMP) ayaa ah xisbiga talada haya ee Djibouti, waana tii ugu saameynta badnayd tan iyo markii la aas aasay. Wikipedia+2Wikipedia+2
Mucaaradka siyaasadeed ayaa jeedinaya cabashooyin badan oo ku saabsan cadaadis, qaab doorasho oo aan la hubin, xadgudubyo ku saabsan xorriyadda saxaafadda iyo hawlaha siyaasad doonka. Rsf+3Wikipedia+3Freedom House+3
Maxkamadaha iyo shaqsiyaadka warbaahinta madaxa-bannaan ayaa marar badan lagu eedeeyey in lagu baadho, lagu xiro, ama hawlahooda la xadido haddii ay dhaliil u soo jeediyaan maamulka dowladda. Rsf+2state.gov+2
Xiisadaha Dastuuriga & Doorashooyinka Mustaqbalka
Afhayeen muhiim ah oo u hadlay madaxweynaha muddada dheer ee Djibouti ayaa iscasilay, isaga oo dhaleeceeyay dib u noqoshada dimuqraadiga ah ee dalka iyo “dhaqanka qaraabo kiilka”, sida lagu sheegay bayaan ay aragtay AFP Isniintii. Geelle ayaa tilmaamay in laga yaabo in sanadka soo socda uu isku dayo in uu xilka sii hayo, inkastoo taasi ay u baahan tahay isbedel lagu sameeyo dastuurka.Arab News
Waxaa jira walaac ballaaran oo laga qabo in isbeddelada dastuurku loo isticmaali karo in madaxweynuhu uu sii joogo xukunka, taasoo dib u dhac ku ah nidaamka dimuqraadiyadda. Arab News+1
Doorashooyinka baarlamaanka ee 2023 ayaa in badan lagu dhaleeceeyey qaab doorasho aan hufanayn iyo ka qaybgal la’aan mucaaradka, taas oo dhalisay in maamulka dhexe uu helo kursiyo badan iyadoo mucaaradka intooda badan diiday inay tartamaan. Wikipedia
Arrimo Bulsho & Dhaqaale
Bulshada Djibouti waxa ay wajahaysaa caqabado dhinaca shaqo la’aanta, sinnaan la’aanta, adeegyada aasaasiga ah ee bulshada, iyo qaybinta kheyraadka.
Dowladda ayaa qorshayaal ku hawlan in la balaariyo fursadaha waxbarashada, xoogga saarista tababarrada xirfadeed, iyo horumarinta adeegsiga tamarta la cusboonaysiin karo.
Sanduuqa hantida qaranka (FSD) oo la aasaasay sanadkii 2020 ayaa loo arkaa qalab muhiim u ah siyaasadda dhaqaale ee Djibouti si loo maalgeliyo mashaariic waaweyn oo horumarineed iyo in dhaqaalaha dalku uusan ku tiirsanaan hal il (dekedaha, saadka). Reuters
Siyaasadda Dibadda & Xiriirka Caalamiga ah
Istaraatiijiyadda Qowmiyadaha Weyn & Iskaashiga Caalamiga
Djibouti waxay door muuqda ka ciyaarta siyaasadda caalamiga ah sababtoo ah meeshii istiraatiijiga ahayd ee ay ku taal, gaar ahaan dekedeheeda iyo marinbadda badda ee Badda Cas iyo Gacanka Cad. Foreign Policy+3Wikipedia+3Atlantic Council+3
Mas’uuliyiinta Djibouti iyo kuwa Shiinaha ayaa ballan qaaday in xiriirkooda lagu gaadhay heer istiraatiiji ah, waxaana la tilmaamay in labada dowladood ay ka wada shaqeyn doonaan horumarinta kaabayaasha, gaadiidka, iyo dekedaha si Djibouti loogu abuuro xarun ganacsi iyo isgaarsiineed oo heer gobol. un.china-mission.gov.cn
Djibouti iyo Japan waxay yeesheen wada hadallo ku saabsan sii xoojinta iskaashiga amniga, gaar ahaan ka hortagga burcad-badeedda iyo sugidda amniga badda, iyadoo Japan ay ku ammaaneyso doorka Djibouti ee taageerada SDF saldhigeeda. mofa.go.jp
Iskaashiga Yurub & Taageerada Amniga
Midowga Yurub ayaa muujiyey xiisaha uu u qabo in lagu taageero Djibouti maamulka amniga badda iyo ilaalinta marinada muhiimka ah, iyadoo €10 milyan loogu deeqay xoojinta awoodda ciidanka badda Djibouti. Consilium
Xiriirka milatari ee lala leeyahay wadamada Faransiiska, Maraykanka, iyo wadamada kale ee reer Yurub ayaa muhiim u ah istiraatiijiyadda Djibouti ee ku aaddan sugidda saadka, amniga badda iyo joojinta falalka burcad-badeedda.
Faransiiska, tusaale ahaan, ayaa weli leh saldhig milatari ah Djibouti, waxaana booqashooyin iyo heshiisyo la sameeyaa si loo ilaaliyo xiriirkaas istiraatiijiga ah. Le Monde.fr
Tartanka Caalamiga ee Djibouti — Maraykanka vs Shiinaha
Djibouti ayaa noqotay goob ay tartan xoogan u dhexeeyo Maraykanka iyo Shiinaha, sababo la xiriira saldhigyada milatari, marinada ganacsiga, iyo istiraatiijiyadda gobolka Badda Cas. Atlantic Council+2Foreign Policy+2
Maraykanka ayaa adeegsada saldhiga Camp Lemonnier ee Djibouti si uu u sugo howlgallada amniga, dagaalka ka dhanka ah argagixisada, iyo la socodka gobolka Geeska Afrika. Atlantic Council+1
Shiinaha, dhanka kale, wuxuu maalgashi badan ku sameeyey dekedaha, kaabayaasha, iyo xiriirka dhaqaale ee Djibouti, taasoo sare u qaadday xiriirka istiraatiijiga ee labada dal. un.china-mission.gov.cn+2Atlantic Council+2
Qaddiyada Caalamiga ah & Heshiisyada Badda
Djibouti waxay saxiixday Heshiiska BBNJ (Biodiversity Beyond National Jurisdiction Treaty), taas oo muujineysa doorkeeda iyo daneenkeeda ilaalinta badaha iyo deegaanka caalamiga ah. un.int
Sidoo kale, Djibouti waxay si rasmi ah uga qayb qaadatay shirarka caalamiga ah ee arrimaha deegaanka, isbeddelka cimilada, kor u qaadista tamarta la cusboonaysiin karo, iyo la dagaallanka waxyeelada deegaanka.
Djibouti sidoo kale waxay door muuqda ka qaadataa ururada caalamiga ah sida Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Ururka Iskaashiga Islaamka, iyo ururo kale, iyadoo ilaalineysa danaha gobolka oo ay ka shaqeyso mas’alado amni, horumar iyo diblomaasiyad. Wikipedia+2un.int+2
Iskaashiga Gobolka & Doorka Geeska Afrika
Djibouti waxay xiriir dhow la leedahay dalalka dariska ah sida Ethiopia, Somalia iyo Yemen, waxaana ay isku daydaa inay ka dhex muuqato wadahadallada nabadda iyo xasilloonida gobolka. Wikipedia+2un.int+2
Madaxweynaha Djibouti iyo Ra’iisul Wasaaraha Sudan ayaa kulmay intii lagu guda jiray UNGA 2025, iyagoo ka wada hadlay sidii Djibouti u taageeri lahayd dadaallada Sudan (oo ka mid ah dalalka dhibaataysan) iyo sidii loo dardargelin lahaa xidhiidhka labada dal. allAfrica.com
Djibouti ayaa sidoo kale ka shaqeyneysa sidii loo hagaajin lahaa amniga badda iyo iskaashiga marinada muhiimka ah ee Badda Cas iyo Gacanka Cad, si loo hubiyo in wadada ganacsi ee badda aysan carqalad ku noqon.
l
Gunaanad & Aragtiyo Mustaqbal
Djibouti waxay ku sugan tahay xilli muhiim ah oo isbeddelo siyaasadeed, dhaqaale iyo diblomaasiyadeed. Mawduucyada sida casilaadda afhayeenka Madaxweynaha, xulashooyinka mustaqbalka, iyo xidhiidhka sii xoogeysanaya ee lala yeesho awoodaha caalamiga ah ayaa tilmaamaya in geeddi-socodka dimuqraadiyadda iyo kalsoonida bulshada ay yihiin caqabado weyn.
Si kastaba ha noqotee, Djibouti waxay leedahay faa’iidooyin istiraatiiji ah oo aan la dhayalsan karin: meeshii muhiimka ah ee dekedaha badda, awoodda ay u leedahay inay noqoto xarun ganacsi iyo saadka gobolka, iyo xiriirada caalamiga ah ee ay ka dhex leedahay wadamada waaweyn. Haddii ay ku guuleysato inay si caqli leh u maamusho siyaasadaha gudaha iyo dibadda, waxay noqon kartaa tusaale lagu daydo horumarinta gobolka.
About the Author
