1. Qaabka Sharciga Caalamiga ah
a) Maxkamadda Dambiyada Caalamiga ah (CPI)
- Amarrada soo qabashada: Noofembar 21, 2024, CPI waxay soo saartay amarro qabasho oo lagu kala tuhmayo Ra’iisul Wasaaraha Israel Benjamin Netanyahu iyo Wasiirkii hore ee Gaashaandhigga Yoav Gallant, arrimo la xiriira dambiyada dagaalka sida “famine as weapon” — xasuuqa nafaqo-xumada, dilka, iyo dambiyo ka dhan ah aadanaha. Israel waxay ka horjeeddaa go’ananada CPI, iyada oo sheegaysa inaysan xubin ka ahayn, halka la isku khilaafayo waa inay Falastiin xubin tahay ICJCPI.
b) Maxkamadda Caalamiga ah ee Caddaaladda (ICJ)
Kiis (dacwad): Koonfur Afrika waxay sheegatay “khatar xasuuq” waxayna ICJ ku soo gunaanadday inay jirto “khatar dhab ah” oo ah xasuuq.
c) Guddiyada Baarista ee Qaramada Midoobay
- Guddiyo madaxbannaan (2023–2025): Waxay ku tilmaameen ficilada Israel “dambiyo dagaal,” oo ay ka mid yihiin xasuuq, barakac xooggan, bur-burin ka dhan ah adeegyada rayidka ah.
- Warbixinta Human Rights Watch (2025): Waxay faahfaahisay barakac xooggan, bur-burin baahsan, joojinta adeegyada aasaasiga ah sida biyo iyo cunto — waxay ku tilmaamtay iney u dhowdahay “dambiyo ka dhan ah aadanaha” ama “isir-tir (nadiifin) qowmiyadeed.”
2. Aragtiyaasha Khubarada iyo Ururada
a) International Association of Genocide Scholars (IAGS)
- Qiimeynta xasuuqa: August 2025, 86% xubnaha IAGS waxay taageereen in ficilada Israel ee Gaza ay buuxiyeen shuruudaha “xasuuq” ee sharciga 1948.
b) Machadka BESA (Israel)
- Warbixin xasaasi ah oo diideysa iney jirin hannaan xasuuq leh, in kasta oo warbixintu aysan meesha ka saarin dambiyo dagaal oo dhacay.
3. Xogta Gargaarka Bani’aadamnimada iyo Taariikhda
a) Bur-burka Gaza
- Dhismayaal burbursan: In ka badan 60% dhismayaasha, 80+% iskuulada, iyo xarumaha caafimaadka ayaa burbursan ama dhaawac ah.
- Biyo & Nafaqo la’aan: Dadka qaarkood waxay helayeen kaliya 5 litir biyo maalintii; cunto yari iyo fatahaado lagu dhintay ayaa ka dhalatay joojinta taageerada iyo shidaalka.
b) Saameynta Dhaqaale
- Waxay qaadan doontaa ilaa 2038 in Gaza dhaqaale ahaan dib ugu soo laabato heerkii hore; Daanta galbeed laga yaabaa inay ka soo kabato 2028.
4. Siyaasadda Caalamiga ah iyo Jawaabaha
- Hay’adaha Falastiiniyiinta: Waxaa Mareykanku cunaqabateeyey hay’adaha PCHR, Al-Mezan, Al-Haq sababo la xiriira la shaqaynta CPI — hay’adahaasna waxay sii wadaan iskaashiga.
- Aragtida beesha caalamka: Mararka qaar waxaa jiray muran xoog leh — Mareykanka oo ku doodaya in CPI ay ku kacday eex, iyadoo qaar kale (tusaale ahaan Faransiiska) ay taageerayaan caddaaladda caalamiga ah.
- Qaramada qaarkood gudaha Israel: Waxaa soo baxay eedeymo ah in Israel ay isku dayday inay farageliso/jabsato hawlaha CPI.
- Qoraallo UN ah: Waxay ku eedeeyeen shirkado inay si dadban u maalgelinayaan taageerada milatari ee Israel.
About the Author
